Cała prawda o dziedziczeniu emocji

Siedzimy w gabinecie lekarskim, trzymając za rękę własne dziecko. Uśmiechamy się, mówimy spokojnym głosem „wszystko będzie dobrze”, ale w środku czujemy narastający lęk. Myślimy, że dziecko tego nie zauważa, że jesteśmy wystarczająco dobrymi aktorami, że nasze ukryte emocje pozostaną… ukryte. Nic bardziej mylnego.

Jak dzieci odbierają emocje rodziców?

Najnowsze badania z zakresu neurobiologii i psychologii prenatalnej przynoszą zaskakujące odkrycie: dzieci absorbują emocje rodziców znacznie wcześniej i głębiej, niż kiedykolwiek przypuszczaliśmy. Co więcej, proces ten rozpoczyna się już w życiu płodowym.

Kiedy jesteś w ciąży, twoje dziecko nie tylko słyszy bicie twojego serca czy twój głos. Dziecko dosłownie kąpie się w mieszance hormonów, które produkujesz w odpowiedzi na stres, radość, lęk czy spokój. Kortyzol, oksytocyna, adrenalina – wszystkie te substancje przekraczają barierę łożyskową i stają się częścią pierwszych doświadczeń życiowych twojego dziecka. W tym okresie nie istnieje żaden cenzor, nie ma oceny czy krytyki. Dziecko przyjmuje wszystko jako prawdę absolutną o świecie, w którym się znajdzie. Jeśli mama przeżywa chroniczny stres, dziecko nie wie, że to jest problem rodziców. Po prostu uczy się, że świat jest nieprzewidywalny i niebezpieczny.

Jak rodzinne emocje mogą wracać w dorosłych relacjach?

Poznajmy historię Anny (imię zmienione). 32-letnia kobieta przyszła po pomoc, zmagając się z destrukcyjnym wzorcem w związkach. Wchodziła w relacje, a następnie sama je sabotowała poprzez zdradę – bez poczucia winy, ale z głębokim poczuciem bezradności. „Rozumiem, co robię – mówiła – widzę ból w oczach moich partnerów, ale nie potrafię tego zatrzymać. To jakby ktoś inny przejmował kontrolę”.

Analiza jej historii rodzinnej przyniosła przełom. Okazało się, że ojciec Anny zdradzał jej matkę właśnie w trakcie ciąży. Anna, będąc jeszcze nienarodzonym dzieckiem, „nasiąkała” emocjami matki – poczuciem zdrady, bólem, a jednocześnie utrzymywaniem pozorów normalności. Te wczesne doświadczenia zapisały się w jej podświadomości jako wzorzec tego, jak powinny wyglądać relacje dorosłe. Anna nie wybrała świadomie tego wzorca, ona go odziedziczyła.

Dlaczego trudno przerwać odziedziczone wzorce?

Mogłoby się wydawać, że jako dorośli, inteligentni ludzie, powinniśmy być w stanie świadomie zerwać z destrukcyjnymi wzorcami. Mamy przecież wykształcenie, dostęp do informacji, a nawet sztuczną inteligencję, którą możemy zapytać o radę. A jednak wciąż powtarzamy te same błędy. Powód jest prosty: te wzorce nie powstały w części świadomej naszego umysłu. Zapisały się głęboko w podświadomości, zanim w ogóle rozwinęliśmy zdolność do logicznego myślenia. Kiedy byliśmy w brzuchu matki, kiedy mieliśmy dwa lata, pięć lat – w tych krytycznych okresach rozwoju nasz mózg był jak gąbka, która wchłaniała wszystko bez filtrowania.

I teraz, jako dorośli, możemy intelektualnie rozumieć, co jest nie tak. Możemy powiedzieć sobie „nigdy nie będę jak moja matka” lub „nie powtórzę błędów mojego ojca”. Ale kiedy znajdziemy się w sytuacji przypominającej tamte wczesne doświadczenia, podświadomość przejmuje kontrolę i automatycznie sięgamy po znane nam rozwiązania – nawet jeśli są destrukcyjne.

Co możesz zrobić jako rodzic?

Dobra wiadomość jest taka, że świadomość mechanizmu to pierwszy krok do zmiany. Nie chodzi o bycie idealnym rodzicem, lecz o bycie świadomym.

Przestań udawać przed dziećmi

Dzieci mają niezwykłą zdolność wyczuwania autentycznych emocji. Kiedy uśmiechasz się, mówiąc, że wszystko jest w porządku, a twoje ciało jest spięte ze stresu, dziecko odbiera sprzeczny komunikat. Uczy się, że emocje to coś, czego należy się wstydzić, że trzeba nosić maskę.

Zamiast tego, możesz powiedzieć: „Mama jest teraz smutna, ale poradzi sobie z tym” lub „Tata się martwi o pracę, ale jestem dorosły i znajdę na to sposób”. Nazywanie emocji i pokazywanie, że są one naturalne i przemijające, daje dziecku nieocenioną lekcję inteligencji emocjonalnej.

Rozpoznaj swoje dziedziczone wzorce

Zadaj sobie pytania:

• Jakie wzorce zachowań widzę u swoich rodziców, które teraz dostrzegam u siebie?
• W jakich sytuacjach reaguję automatycznie, bez zastanowienia?
• Czy moje reakcje na dziecko przypominają to, jak traktowano mnie w dzieciństwie?
• Które problemy pojawiają się cyklicznie w moim życiu?

Jeśli potrafisz wskazać miejsce w swoim życiu, gdzie ciągle wracasz do tych samych trudności, to znak, że działasz według odziedziczonego scenariusza. A skoro go rozpoznajesz – możesz go zmienić.

Praca nad sobą chroni kolejne pokolenie

Wiele osób myśli, że bycie dobrym rodzicem oznacza poświęcenie się bez reszty dziecku. Tymczasem twoja praca nad własnymi traumami i wzorcami to najlepsza inwestycja w przyszłość twojego dziecka. Kiedy uzdrawiasz swoje rany, przestajesz nieświadomie przekazywać je następnemu pokoleniu.

Kiedy pracujesz nad swoimi lękami, twoje dziecko nie musi ich dziedziczyć. Kiedy budujesz zdrową relację ze sobą, uczysz dziecko, jak budować zdrowe relacje z innymi.

Nigdy nie jest za późno

Jeśli czytając ten artykuł, pomyślałeś o sytuacjach, w których przekazałeś dziecku swoje lęki lub wzorce – nie obwiniaj się. Robiłeś to nieświadomie, bo sam nauczyłeś się tego od swoich rodziców, którzy nauczyli się tego od swoich rodziców. Ważne jest to, że teraz wiesz, a świadomość to potężne narzędzie zmiany.

Możesz porozmawiać ze swoim dzieckiem – nawet jeśli jest już dorosłe – i uczciwie powiedzieć: „Przepraszam za to, czego nie wiedziałem. Teraz uczę się inaczej”. Możesz zacząć pracę nad swoimi wzorcami i przerwać ten łańcuch dziedziczenia emocjonalnego bólu.

Jeśli nie zmienisz tego dzisiaj, wzorzec sam przejdzie do następnego cyklu życia. Umysł odłoży ten temat na później, aż w końcu problem powróci – może za dziesięć, a może za dwadzieścia lat. Ale jeśli zdecydujesz się zmierzyć z nim teraz, możesz zmienić nie tylko swoje życie, ale też przyszłość swojego dziecka.

Pamiętaj: Twoje dziecko nie potrzebuje rodzica idealnego, lecz świadomego, który potrafi spojrzeć prawdzie w oczy, przyznać się do własnych słabości i ciągle się uczyć. To właśnie jest miłość –odwaga do bycia autentycznym i gotowość do zmiany.

Bo w końcu rzeczywistość jest miarą prawdy. A jeśli chcesz, żeby rzeczywistość twojego dziecka była inna niż twoja, musisz najpierw zmienić swoją własną prawdę.

Bibliografia: Champagne F.A., Meaney M.J., Stress during gestation alters postpartum maternal care andthe development of the offspring in a rodent model, „Biological Psychiatry” 2006, 59(12), 1227–1235. Field T., Prenatal anxiety effects: A review, „Infant Behavior and Development” 2017, 49, 120–128. Glover V., Maternal depression, anxiety and stress during pregnancy and child outcome; what needs to be done, Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology, 2014, 28(1), 25–35. Lipton B.H., The Biology of Belief: Unleashing the Power of Consciousness, Matter and Miracles, Mountain of Love Productions, 2005. Meaney M.J., Maternal care, gene expression, and the transmission of individual differences in stress reactivity across generations, „Annual Review of Neuroscience” 2001, 24(1), 1161–1192. Monk C., Spicer J., Champagne F.A., Linking prenatal maternal adversity to developmental outcomes in infants: the role of epigenetic pathways, „Development and Psychopathology” 2012, 24(4), 1361–1376. Schore A.N., Effects of a secure attachment relationship on right brain development, affect regulation, and infant mental health, „Infant Mental Health Journal” 2001, 22(1–2), 7–66. Siegel D.J., Hartzell M., Parenting from the Inside Out: How a Deeper Self-Understanding Can Help You Raise Children Who Thrive, Tarcher/Penguin, 2003. van den Bergh B.R., et al., Prenatal developmental origins of behavior and mental health: The influence of maternal stress in pregnancy, „Neuroscience & Biobehavioral Reviews” 2017. Verny T., Kelly J., The Secret Life of the Unborn Child, Dell Publishing, 1981. Yehuda R., Lehrner A., Intergenerational transmission of trauma effects: putative role of epigenetic mechanisms, „World Psychiatry” 2018, 17(3), 243–257.